Ο τελευταίος περίπατος μιας ηλικιωμένης, ετοιμοθάνατης μητέρας μαζί με το γιος της, σε μια απομονωμένη τοποθεσία της ρωσικής εξοχής.

Κριτική: 

Αν ο κινηματογράφος ήταν επιστήμη – στην προκειμένη περίπτωση η υποθετική αυτή πρόταση κρύβει μια μεγάλη δόση αλήθειας – ο Αλεξάντερ Σοκούροφ θα ήταν ένας από τους πιο ρηξικέλευθους ερευνητές της. Θεωρείται επίγονος του Αντρέι Ταρκόφσκι, στην πραγματικότητα όμως το αντισυμβατικό σινεμά του είναι πέρα και πάνω από αναφορές, επιρροές και «κανόνες». Τα επίμονα και επίπονα φιλμικά του «πειράματα» στοχεύουν στην εξέλιξη του κινηματογράφου από μια συνδυαστική μορφή τέχνης σε μια αυτόνομη και αυθύπαρκτη μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης (ή και ζωής), στην ανακάλυψη ενός απόλυτα «καθαρού» σινεμά.

Φιλόδοξος οραματιστής ή ρομαντικός ουτοπιστής, ιδιοφυής πρωτοπόρος ή μεγαλομανής και μονολιθικός εστέτ; Μην βιαστείτε να απαντήσετε, ιδίως αν βασίζεστε μόνο στην εμπειρία της περυσινής «Ρωσικής Κιβωτού», του φιλμ που έκανε τον σκηνοθέτη ευρύτερα γνωστό στο δυτικό κοινό (και, με την ευκαιρία, επαναπροβάλλεται στις αίθουσες). Μπορεί ο μίνιμαλ κινηματογράφος του Σοκούροφ να αμφισβητεί όλες τις αφηγηματικές συμβάσεις δεν έχει όμως αναγάγει αυτήν την αμφισβήτηση σε αυτοσκοπό, δεν καινοτομεί απλά και μόνο για να προκαλέσει. Στο «Μητέρα και Γιος» δεν υπάρχει πλοκή, δεν υπάρχει, θα μπορούσε να πει κανείς, καν θέμα (η σχέση της ετοιμοθάνατης μητέρας με το γιο της παίρνει τις διαστάσεις ιερού συμβόλου) και οι ελάχιστοι διάλογοι λειτουργούν εμφατικά, ενέχοντας, όσο αντιφατικό κι αν ακούγεται, το ρόλο δραματικών παύσεων.

Η «κλασική» αφήγηση έχει αντικατασταθεί από τις εύγλωττες εικόνες του σκηνοθέτη. Υποβλητικά μονοπλάνα μοναδικής πλαστικότητας και αρμονίας (εικαστικά το φιλμ παραπέμπει στον γερμανικό ρομαντισμό του πρώτου μισού του δεκάτου ενάτου αιώνα και ιδιαίτερα στα έργα του τοπιογράφου Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ) που σε συνδυασμό με την «υπνωτική» ηχητική μπάντα («λουπαρισμένοι» ambient ήχοι από κελαηδίσματα πουλιών, το θρόισμα των φύλλων, βροντές, το γάβγισμα ενός σκύλου κ. λπ.) διαστέλλουν το χρόνο και δημιουργούν τη δική τους, ονειρική πραγματικότητα. Ο Σοκούροφ καταργεί ακόμη και την ψευδαίσθηση των τριών διαστάσεων παραμορφώνοντας την εικόνα του με τη βοήθεια καθρεφτών και βαμμένων γυαλιών μπροστά στο φακό του, άλλωστε, σύμφωνα πάντα με τον ίδιο, μια ταινία δεν μπορεί ποτέ να γίνει «αντανάκλαση της ζωής».

Η δύναμη που εκπέμπει το σύνολο είναι καταλυτική, προϋποθέτει εντούτοις τη συναισθηματική συνενοχή του δέκτη για να εκδηλωθεί. Γιατί «δέκτη»; Γιατί το «Μητέρα και Γιος» δεν θέλει απέναντι του «θεατές» αλλά κοινωνούς ή, καλύτερα, συνοδοιπόρους. Δείτε το μόνο αν είστε αποφασισμένοι να ζήσετε την εμπειρία ενός τέτοιου ταξιδιού, παίρνοντας ως μοναδική σας αποσκευή το απαλλαγμένο από προκαταλήψεις βλέμμα σας. Γιατί, διαφορετικά, το πιθανότερο είναι ότι θα σας κουράσει...Οι προβολές της ταινίας θα «ανοίγουν» με το μικρού μήκους φιλμ της Στέλλας Καβαδάτου «Κρύο - Ζεστό», μια ευαίσθητη, όσο και ευρηματική, ματιά πάνω στον ανεξιχνίαστο γυναικείο ψυχισμό που είχε τιμηθεί με κρατική διάκριση ποιότητας το 2002.

(άρθρο από την παλιά ομάδα του Movieworld: 2003 - 2010 / Συντάκτης: Ειρήνη Kατσουνάκη )