Όσοι αντιπαθούν τον Άλεν, τον βλέπουν ως έναν μάλλον φλύαρο άνθρωπο και σε γενικές γραμμές διεστραμμένο άνδρα που κατάφερε να ξεπεράσει την μειονεκτική του εμφάνιση εκμεταλλευόμενος μια εποχή που ευνόησε γενναιόδωρα τους δυνατούς σκηνοθέτες. Όσοι τον συμπαθούν, αναγνωρίζουν ασφαλώς την ιδιαίτερη ματιά του, την προφανή ευφυΐα του, αλλά και το γεγονός ότι παρά την απόσταση που τον χωρίζει από το πρότυπο της κοινής αρρενωπότητας, κατάφερε όχι μόνο να αναλύσει την αμερικανική σεξουαλικότητα σε βάθος και με δημιουργικό χιούμορ, αλλά και να σημειώσει προσωπικά υψηλές επιδόσεις στην άσκηση σαγήνης προς το αντίθετο φύλο.

Όσοι αποστρέφονται τον Άλεν, στις ταινίες του βλέπουν τον ίδιο πίσω από κάθε ρόλο και διαφορετικό προσωπείο, έναν άνθρωπο με σεξουαλικές εμμονές που τελικά αδιαφορεί για το αντικείμενο του πόθου,  υπάγοντάς το στη δική του επιθυμία και παρά το στενό μαρκάρισμα και το διανοουμενίστικο περιτύλιγμα παραμένει πάντα ένας κυνηγός για το τρόπαιο, ένας ψυχρός εκτελεστής. Όσοι, όμως, τον εκτιμούν, βλέπουν τον άνθρωπο που παρά τις όποιες ψυχικές επιπλοκές, στο τέλος αναδίδει τρυφερότητα και στοργή, μετατρέπεται κάποτε σε έναν φλογερό εραστή. Όπως και να 'χει, νοσηρός ή ειλικρινά συναισθηματικός, ο Άλεν ποτέ δεν έκρυψε το αμείωτο ενδιαφέρον του (ακόμη και την αγάπη) για τις γυναίκες.

Ο ερωτισμός για τον Άλεν φαίνεται να είναι στο επίκεντρο της ανθρώπινης ψυχής και όταν δεν τον σπάει σε αμέτρητα κομμάτια με ατόφια κωμικές διαθέσεις ή την παραληρηματική προσέγγιση του ψυχαναλυτικού κόσμου, τον αναγάγει σε δυσθεώρητα υπαρξιακά ύψη: στο μυαλό του είναι η πεμπτουσία της ζωής. Όλα ξεκινούν από τον έρωτα (τον σεξουαλικό, τον συναισθηματικό, τον έρωτα της συντροφικότητας) και τελειώνουν σε αυτόν. Όλες οι προσωπικές σχέσεις περιστρέφονται γύρω του, καμιά ανθρώπινη ιστορία για τον Άλεν δεν αξίζει να ειπωθεί αν της λείπει το ερωτικό στοιχείο, όλα έχουν να κάνουν με τα συμπλέγματα που δημιουργούνται όταν τα δύο φύλα ενώνονται ή προσπαθούν να ενωθούν, χωρίς καμιά μεταφυσικότητα, ούτε καν υπόνοιες μυστηρίου, παρά αποκλειστικά ζωωδώς και γήινα, ξεκάθαρα και αμετάκλητα. Και βέβαια, ο Άλεν είναι ένας απολύτως straight άνδρας, με την έννοια της διαφάνειας ως προς τις προθέσεις του και όχι μόνο τις σεξουαλικές.  Ως τέτοιος, καλέστηκε να βρει και να σκηνοθετήσει τα θηλυκά εκείνα που θα ταίριαζαν γάντι στους ρόλους γυναικών που κατά καιρούς ο ίδιος έγραψε. Ως τέτοιος, καλέστηκε να αποθεώσει την εικόνα της εκάστοτε γυναίκας που είχε μεγαλύτερο ή μικρότερο ρόλο στις ταινίες του.

Δεν είναι δυνατόν, αλλά ούτε πρέπον, σε αυτό το σημείωμα να απαριθμήσουμε όλες τις ηθοποιούς που πρωταγωνίστησαν στις ταινίες του, ούτε να αναλύσουμε όλες τις ταινίες στις οποίες έπαιξαν οι ηθοποιοί που πιθανώς αναφερθούν εδώ. Πάντως, για τη Μία Φάροου δεν θα πούμε κουβέντα. Όμως, αξίζει να σταθούμε στην περίπτωση που ακούει στο όνομα «Νταΐαν Κήτον».  Δεν έχουμε λόγους να πιστεύουμε ότι η προσωπική τους σχέση δεν υπήρξε ωφέλιμη για τους δυο τους, αλλά σίγουρα η επαγγελματική τους (του σκηνοθέτη και της, κατά κάποιον τρόπο, μούσας του) απέδωσε πιο εμφανείς καρπούς. Στις ταινίες του Άλεν που πρωταγωνίστησε η Κήτον, φαίνεται να υπήρξε μια καθαρή συνεννόηση ως προς την κατεύθυνση κάθε έργου και ο σκηνοθέτης να οδήγησε με άνεση την ηθοποιό εκεί που ήθελε ή η ηθοποιός να πήρε το ερμηνευτικό τιμόνι με σίγουρα χέρια, προς μεγάλη ανακούφιση του σκηνοθέτη. Αν υπάρχουν σχετικά ανέκδοτα περί του αντιθέτου, πάντα υπάρχουν περιθώρια διόρθωσης.

Γεγονός πάντως είναι, ότι η φιγούρα και η εκφραστικότητα της Κήτον ήταν τόσο τέλεια εναρμονισμένα με το πνεύμα του Άλεν που χωρίς αυτά, δεν μπορούμε να φανταστούμε πώς θα ήταν κάποιες από τις ταινίες του. Ποιος μπορεί να φανταστεί μια ιδανικότερη Annie Hall (στην ομώνυμη ταινία του 1977) από την Κήτον να ερμηνεύει τον ρόλο μιας γυναίκας γεμάτης γλυκές ανασφάλειες, αλλά συγχρόνως απόλυτα και πανέμορφα άνετης από την στιγμή που έχει επιλέξει όχι μόνο να μην τις κρύβει, αλλά και να τις επικοινωνήσει. Αφού τις έχει αποδεχτεί ή τείνει να τις αποδεχτεί, τελικά αυτές γίνονται ο τρόπος της να επικοινωνεί με τους άλλους ανθρώπους, ένας τρόπος εύθραυστος, ελκυστικός, αληθινός. Βαθύτατα ακομπλεξάριστος σε τελική ανάλυση, παρά τη νευρωτική επιφάνεια. Για τον Άλεν, αυτός ο τύπος γυναίκας είναι ένας άκρως γοητευτικός τύπος, εφόσον επέλεξε να τον προσεγγίσει χωρίς να τον διακωμωδήσει. Και ενώ η δεκαετία του '70, με όλη της την αγνότητα και την ειλικρινή διάθεση για αμεσότητα και επικοινωνία, επισκιαζόταν όλο και περισσότερο από τη ρηχότητα και την επίδειξη των '80s, ο σκηνοθέτης γυρίζει το Manhattan (1979). Εδώ επιστρατεύονται όλες του οι δυνάμεις: το εύστοχο casting, η παρατηρητικότητα του, η διείσδυση στους διάφορους χαρακτήρες, η υποδόρια σάτιρα, η εκτύλιξη των σοφιστικέ κουβαριών, η περιγραφή του γυναικείου κάλλους. Πρόκειται άλλωστε για την ταινία που επισημοποιεί την σχέση του με την ερωμένη της ζωής του: την πόλη του. Τη Νέα Υόρκη.

Στο «Manhattan» η Κητον μετατρέπεται στο απόλυτο είδωλο της χειραφετημένης γυναίκας της δεκαετίας του '70: την Mary. Μια δημοσιογράφο με αιχμηρό και εξωστρεφές πνεύμα, μια γυναίκα που στηρίζει τη γοητεία της στον εγκέφαλο και όχι στο δίλημμα «στήθος ή μπούτι», μια προσωπικότητα που ασχολείται με τις νευρώσεις της σαν αυτές να ήταν απόψεις. Η συμμετοχή της σε ένα ερωτικό τρίγωνο που γίνεται τετράγωνο είναι γι' αυτήν μια φυσική διαδικασία, απόλυτα συνειδητή, σε έναν κόσμο ευκατάστατων γνήσιων και δήθεν διανοουμένων που, κάποια στιγμή, την κάνει επιφυλακτική, αλλά δεν την βαραίνει με εκείνες τις ενοχές που έχουν να κάνουν με την υποκριτική ηθική των συντηρητικών κοινωνιών. Για τον Άλεν η Mary είναι η γυναίκα όπως πρέπει να είναι (τουλάχιστον με τα δεδομένα εκείνης της εποχής). Πάνω απ' όλα, η Mary είναι η προσωποποίηση της Νέας Υόρκης. Τον διεγείρει, τη θαυμάζει, την βρίσκει όμορφη, ευάλωτη και θύμα της ανδρικής δύναμης. Για να συμπληρώσει την περιγραφή αυτής της ιδανικής ερωμένης, ρίχνει δίπλα της ρόλους το ίδιο σύνθετους (αν και όχι με την ίδια ένταση) και επιλέγει ηθοποιούς που -αν μη τι άλλο- το παρουσιαστικό τους αντανακλά τη διαχρονική γυναικεία ομορφιά.

Η μία είναι η Μέρυλ Στριπ που έδωσε τη δική της λάμψη στην ταινία με το ατιθάσευτο ακόμη νεύρο της ως νέα τότε ηθοποιός ή με το νεύρο που απαιτούσε ο συγκεκριμένος ρόλος, εκείνος της Jill, πρώην γυναίκας του Isaac που τον εγκατέλειψε επειδή αποδέχτηκε την ομοφυλοφιλία της (προφανώς οι ομοφυλόφιλες γυναίκες διαθέτουν ένα άλλο νεύρο, ειδικά μια λεσβία στα τέλη των '70s, που είχε να αντιμετωπίσει έντονη κριτική ακόμη και αν διέθετε την πολυτέλεια να εκφραστεί σεξουαλικά στο ψυχρόαιμο Μανχάταν). Αντίθετα η Μάριελ Χέμινγουεϊ στο ρόλο της διψασμένης έφηβης Tracy που εκπέμπει μια σχεδόν απόκοσμη πραότητα, για τον Άλεν δεν είναι απλά ένα αισθητικό (και αισθησιακό) άγαλμα που προσδίδει στην ερωμένη του, τη Νέα Υόρκη, τα χαρακτηριστικά μιας πραγματικά όμορφης γυναίκας. Είναι επίσης το αντικείμενο του ακαταμάχητου πόθου ενός αρσενικού στο ζωώδες του επίπεδο, είναι η Λολίτα, ένας πόθος που τόσο χαρακτηριστικά επιβάρυνε την προσωπική του ζωή όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια. Πάντως, αν οι έφηβες του Μανχάταν ήταν τότε τόσο νηφάλιες και απείχαν δραματικά από μελλοντικές υστερίες, αν το μόνο που ζητούσαν απ' τη ζωή ήταν να την γευτούν χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις, δεν είναι να απορεί κανείς που ο Άλεν επέμεινε να χρησιμοποιήσει αυτόν τον τύπο γυναίκας προκειμένου να δείξει τον υπεράνω ψυχισμό της δικής του Νέας Υόρκης (αλλά και να εξηγήσει γιατί πολλοί μεγαλύτεροι σε ηλικία άνδρες προτιμούν τις μικρές).

Τα 70s και ό,τι αυτά αντιπροσώπευαν ανήκουν πια σε μια πολύ μακρινή εποχή. Άλλες δεκαετίες ακολούθησαν και μαζί τους άλλαξαν και τα στερεότυπα. Στην προηγούμενη δεκαετία ο Άλεν σκηνοθέτησε δυο επιτυχημένες ταινίες (εμπορικά τουλάχιστον), μόνο που πια δεν πρωταγωνιστούσε ο ίδιος, ίσως γιατί μεγάλωσε αρκετά, ίσως γιατί δεν ήταν τόσο αφελής να αγνοήσει τα πρότυπα της εποχής. Ο καχεκτικός αλλά ενδεχομένως φλογερός εραστής που ο ίδιος αντιπροσώπευσε με απόλυτη επιτυχία έδωσε τη θέση του στην τυραννική ομορφιά: πεντακάθαρη, illustration, γεμάτη σφρίγος και νεανικότητα. Χωρίς φιλοσοφικές αναζητήσεις, ούτε καν διανοουμενίστικες εξυπνάδες, με μόνο σκοπό την εκτόνωση της έντασης. 

Σε αυτό το σημείο ξεχωρίζει η Σκάρλετ Γιόχανσον. Στο πρόσωπό της ο Άλεν βρήκε την ιδανική εικόνα για τη γυναίκα μιας εποχής που έχει εμμονή με το αψεγάδιαστο. Δεν θα μπορούσε να βρει ιδανικότερη για το ρόλο μιας όχι βαμμένης ξανθιάς, μιας ξανθιάς σε όλα της, αυτόν της Nola Rice στο Match Point του 2005. Η Γιόχανσον ήταν η ιδανικότερη επιλογή για να ερμηνευτεί ένας ρόλος σε σχέση με αυτόν ακριβώς τον τύπο γυναίκας: τον πυρήνα ενός σεξουαλικού παραληρήματος που οδηγεί στο έγκλημα.

Στο Vicky Christina Barcelona του 2008 έγινε πια ξεκάθαρο (σε όλους) πως η παλιά ερωμένη Νέα Υόρκη, δεν συγκινούσε πια τον σκηνοθέτη. Άλλοι τόποι, άλλοι τρόποι έκφρασης, άλλες γλώσσες σώματος, άλλες γυναίκες έπρεπε να μπουν στο μικροσκόπιο, αν και όχι με τη διεισδυτικότητα που αναμενόταν, αλλά σίγουρα με τον εντυπωσιασμό που πια ήταν απαιτητός. Όσο και αν προσπάθησα (για δυο μέρες - ειλικρινά - από την σύλληψη της ιδέας αυτού του άρθρου) να βρω ποιες ήταν οι δυο πρωταγωνίστριες, στο μυαλό καρφώθηκε μόνο μια: η Πενέλοπε Κρουζ που ενσάρκωσε τη δυναμική Maria Elena, σε έναν ρόλο που δικαίωσε (καιρός ήταν) την όποια φήμη έκλυσης γοητείας συνόδευε ως τότε τη δημοφιλή ηθοποιό. Μπορεί της Πενέλοπε να της βγήκε επειδή είχε τον Μπαρδέμ δίπλα της ή να της το 'βγαλε ο δαιμόνιος Άλεν, αλλά σημασία έχει ότι εδώ παρουσιάστηκε ένας τύπος γυναίκας τελείως νέος για το γουντιαλενικό οικοσύστημα: η γήινη γυναίκα, η γεμάτη πάθος και αμεσότητα. Η γυναίκα που η έντασή της δεν προέρχεται από τις νευρώσεις της, αλλά από τα παροδικά της πάθη.

Πόσο είναι σήμερα ο Γούντυ Άλεν; 75 και ενός μηνός, λέει η Wikipedia. Όσοι τον αντιπαθούσαν ακόμη τον αντιπαθούν και όσοι τον συμπαθούσαν ακόμη τον συμπαθούν, παρά τα κλαρινέτα και τις εμφανίσεις ανά τον κόσμο με την New Orleans Jazz Band. Οι ταινίες του δεν έχουν πια εκείνη τη διαπεραστικότητα που τις χαρακτήριζε, αλλά διατηρείται ανθηρός, παραγωγικός, πολυγραφότατος. Πάντως, ποτέ δεν ξέρεις με αυτόν τον άνθρωπο: μπορεί να βγάλει κι άλλη ταινία όπου στο κέντρο της θα βρίσκεται άλλο ένα ευάλωτο θηλυκό, θύμα του σεξουαλικού πόθου, αντικείμενο εκτόνωσης καμουφλαρισμένης με σοφιστικέ τσιτάτα,  αλλά και θύμα της ίδιας της χειραφέτησής της (που έγινε σπασμωδικά), άλλο ένα θηλυκό που θα αντιπροσωπεύει ή θα αναζητά την ιδανική ερωμένη, άλλο ένα θηλυκό που θα σηματοδοτήσει την αναθέρμανση του έρωτά του για τη Νέα Υόρκη. Άλλη μια γυναίκα.